naambordje liedjeswebsite in de overtuin







In de Overtuin

De website waar muziek in zit !







 
 
plaatje holowaty muziekinstrumenten nederlandse songteksten popliedjes luisterliedjes
 
 
plaatje frans hals luit nederlandse volksliedjes
 
 
plaatje icoontje met icoontjes nederlandse kinderliedjes
 
 
 







Gastenboek liedjeswebsite In de Overtuin

♫    Vraag en antwoord    ♫

Home        Gastenboek




Onderwerp: Hop Marjanneke
(15 september 2011)


Beste Marijke / Rozemarijn,

Leuke site, heb er al e.e.a. op teruggevonden wat diep was weggezakt.

De oorspronkelijke tekst van onderstaand liedje is wat ophitsender dan het huidige kinderliedje doet vermoeden. Het is een klaagliedje over de Bataafse Revolutie (dus niet zozeer Napoleon, dat geldt latere 'versies' waarbij ook woorden "de Pruus/Pruis" werden vervangen door "de/een Prins"). De oorspronkelijke 'zanger(s)' doet(doen) zijn(hun) beklag. Zij zijn van de regen in de drup te zijn geraakt. En dus beklaagt men zich weer (nog steeds) geen baas in eigen huis zijn.

De Patriotten hebben met de Batraafse revolutie niet alleen Oranje maar ook de Pruis(en) het land uit gejaagd, maar niet zonder Franse hulp (Pichegru en zijn armoedzaaiers van pruikloze, en ook finacieel kale Franse revolutionaire sansculots soldaten).

De Bataafse regering loopt vervolgens aan de leiband van Marianne. Marianne schuwt de doodstraf voor de tegenstanders niet, ze houdt de strop in handen. De strop (en dus niet de guillotine) waaraan menigeen zal moeten bungelen (ze laat daarmee de poppetjes dansen in het eerste couplet dansen).

Bovendien is er handig gebruik gemaakt van de klankgelijkenis tussen de woorden stroop en strop en kannneke en han(d)eke en de moeite die franssprekenden hebben/hadden met de correcte uitspraak van het Nedre'lands.

Een Fransman zal een woord als 'stroop' al gauw uitspreken als 'str'op' en dus zal het klinken als het Nederlands 'strop' van de galg... Soortgelijk zal een woord als 'kannekijn/kanneken' al gauw klinken als 'gHanne'kijn' vergelijkbaar met het woord 'hand(deken)'. Daarmee kon de zanger dus zijn spot-/klag-liedje op straat zingen en zich desgevraagd verontschuldigen tegenover de Franse soldaten/gendarmes en stellen niet zozeer 'strop' maar 'stroop' te hebben gezongen/bedoeld en die stroop hield Marianneke dan natuurlijk niet in 't 'han(d)eke' maar gewoon in 't 'kanneke'.

Maar nog leuker was het natuurlijk als de Fransen het liedje dan ook zelf begonnen te zingen en de 'stroop-in't-kanneke' weer gewoon en niets vermoedend vernderde in de 'strop-in-'t-hanneke'...; dubbel lol dus...

Je zou een dergelijke scene zo in 'In den Otter' van Kieviet kunnen plaatsen: de Zaanse jeugd zingt (één van de latere versies natuurlijk, want dat speelt al tijdens de Napoleontische bezetting) het op straat en nemen zo de gehate franse gendarmes dubbel in het o'tje.

Dit in het achterhoofd hebbende wordt de wat vreemde tekst opeens een stuk logischer en veelzeggender... Met de komst van de 'Marianne' (ofwel de Fransen maagd/de Fransen) werd de galg veelvuldig gebruikt en liet men er de poppetjes (van Orangisten) lustig aan spartelen (dansen).

De tekst van het eerste couplet klinkt dan ongeveer zo:

'op Mari'anneke
str'op in't han(d)eke
l'aat 'e pop'etjes dan'se'!
Eerst was er de Pruu's in 't land
en nu die k'ale Franse.

De huidige versies zijn van iets later datum, de Fransen hebben het bewind (Napaleon een half kaalhoofdige Fransman) nu echt in eigen hand genomen. De handel ligt plat en ook de gegoede bevolking bevolking begint meer en meer te morren. Er zijn zelfs (gewezen) Patriotten die in 't geheim en later openlijk roepen om de terugkeer van de Oranjes.

De tekst hoeft maar een weinig aangepast te worden, de stro(o)p blijft in Marianne handen/kannen en de Pruu's wordt Prins.

Groet, Simon.


Naar het liedje
Hop Marjanneke met tekst, muziek en bladmuziek





Antwoord     (18 september 2011)


Beste Simon,

dank voor je complimenten en je uitgebreide reactie op het liedje Hop Marjanneke.

Ik was benieuwd hoe je hier zoveel vanaf weet, misschien ben je historicus? Ik heb geprobeerd het na te gaan in de Nederlandse Liederenbank, maar de oudste bronnen in liedboekjes zijn van rond 1810. Ook in de liedbladcollectie van Het geheugen van Nederland vind ik geen oude liedblaadjes als bron. In De Franse tijd in Nederland (van Amsenga en Dekkers), vond ik wel de variant met "Eerst was hier de Pruis in 't land", maar zonder uitgebreide uitleg.

De uitleg over de Pruisische tijd, de doodstraf/de strop klinken inderdaad heel logisch. Naar mijn ervaring is het echter vaak heel moeilijk om echt de herkomst van een kinderliedje met zekerheid vast te stellen.

Dank voor je uitgebreide berichtje, leuk dat je even de moeite hebt genomen dit te laten weten.

Hartelijke groet,

Rozemarijn

Kinderliedjes met muziek  (kinderliedjes.overtuin.net)





Antwoord     (19 september 2011)


Nee, ik ben geen historicus, maar taal is verreweg het leukste/mooiste speelgoed dat ik ken... en ik speel er dus graag mee.

De oudste liedboekjes stammen dus van zo'n 15 jaar nadat het liedje met een dergelijke tekst moet zijn ontstaan, het zou me overigens niets verbazen als er een nog veel ouder 'populair' liedje aan ten grondslag ligt voor de melodie, spotliedjes zijn van alle tijden.

Het klopt dat de herkomst vaak moeilijk is vast te stellen, zeker als er niet echt één auteur/schrijver bekend is... en diens oorspronkelijk tekst. Ook komt het niet zelden voor dat de schrijver zelf aan zijn tekst blijft sleutelen danwel deze naar bij gelegenheid en naar believen ook zelf parafraseert.

Maar in dit geval zijn die bronnen er wel degelijk, in de vorm van oude schotschriften en centsprenten uit de oorsprongstijd zelf. Niet dat daarmee de schrijver echt bekend is maar het geeft wel degelijk een duiding aan het geheel.

Er is ooit een tentoonstelling over centsprenten geweest in de jaren '70 (ik meen in het Amsterdam). Daar waren ook centprenten en schotschriften uit de patriotten-tijd en de Bataafse Republiek..., dat heeft destijds bij mij (als tiener) de belangstelling over dit vermeende kinderachtige liedje opgewekt.

Er waren daar namelijk een aantal vorbeelden van ook dit liedje te zien en in verschillende versies waarbij de oudste versies spraken over 'stro'p' en 'handeken' en de meeste later versies een onschuldiger variant met plaatjes prijsgaven (centsprent).

De ware strekking van betekenis van de verschillen ontging mij destijds (natuurlijk) nog maar die is later gekomen toen ik me ook wat meer heb verdiept in hoe onze taal te moeten duiden. (Een familie-tik die alle drie kindern van m'n moeder hebben meegekregen en die ik als enige niet beroepsmatig uitoefen, broer is historicus, zus is onderwijzeres met taal en rekenknobbel, zelf handel ik in fietsen).

Simon.





Naar het liedje
Hop Marjanneke met tekst, muziek en bladmuziek










   




Home                 Gastenboek                 Gastenboek 2011